Kategori: EDEBİYATTA 12 EYLÜL

Üzerinden kırk altı yıl geçtikten sonra 12 Eylül’ü ve 12 Eylül’ün Türkiye’nin yakın tarihinde meydana getirdiği tahribatı bugün birçok açıdan analiz edebiliyoruz. Türkiye’nin toplumsal ve siyasal iklimini yeni baştan kurgulayan dikta yönetimi, nihayetinde hayır oyu vermenin büyük cesaret gerektirdiği bir referandumla egemenlerin ülkeye bol geldiğini söyleyegeldikleri bir anayasadan kurtardı halkımızı; aykırı söz söylemenin memnu olduğu, bol yasaklı bir anayasayı kabul ettirdi. Darbe sonrasında toplumsal, siyasal, iktisadi ve kültürel hayatın yeni baştan kurgulandığı bir iklim oluşturuldu. Anarşinin, kaosun sönümlenmesinin bir bedeli vardı ve halk, bu bedeli ödedi… Toplum, süreç içinde depolitize…

Devamını Oku

Demokrasinin tatbik edilmesini isteyen toplumlar için askeri müdahaleler birer baskı unsuru olmuştur. Sosyal ve siyasal olaylar günlük yaşamın yanı sıra o dönemde üretilen kültür, sanat, hatta spor faaliyetlerine de etki edebilmektedir. Çünkü siyaset insan yaşamını şekillendiren başat unsurlardan biridir. Olağanüstü hal, sıkıyönetim, sokağa çıkma yasakları, tutuklama ve idam haberleri arasında ayakta kalmaya çalışan halkın edebiyatı da bundan etkilenecektir kuşkusuz. Vedat Türkali her eserinde bu etkilere yer veren bir yazar olmuştur. Vedat Türkali, ikinci romanı olan “Mavi Karanlık”ı, 1982’nin yazında, Bodrum’da, darbenin üzerinden 2 sene geçmiş ve askeri yönetim devam ederken…

Devamını Oku

“Güneşi hiç görmedim penceremde / ne ay doğdu geceme ne bir yıldız / hem sıkış sıkış hem çöl kadar ıssız / beş yıldır bir şeyler soluyor içimde” – Nevzat Çelik, Sunu Hemen her ülkenin tarihinde o ülkenin yalnızca siyasi gelişimini değil, bütün alanlarını etkileyip daha sonraki nesilleri ve toplumun bütün kanallarını derinden sarsan olaylar vardır. Her bireyin düşüncesine, diline ve eylemine sirayet eden. Türkiye’deki 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi kuşkusuz bunlardan biri. Bu tarih, her ne kadar ülkemiz açısından büyük bir dönüm noktası olma özelliği gösterse de yirminci yüzyılın dünya…

Devamını Oku

Önce sokakları tanıdılar, meydanları, ana caddeleri. Afişler astılar gece yarıları. “Tek yol devrim!” dediler. Kurşunlandılar. Öldürüldüler, yaralandılar. Hüznü ve aşkı uysal öğütlerle çoğalttılar. Hapishane avlularında kaçak düş çiçekleri büyüttüler. Cezaevlerinde geçti yaşamları. Sevgilileri, eşleri terk etti. Kimisi 68’liydi, kimisi 78’li. * * * Sonra bir sabah, o hüzünlü eylül sabahında bütün sokaklar birden sessizleşti. Meydanlar tenhalaştı, duvarlardaki sloganların üzeri alelacele boyandı. Gece yarıları kapılar artık başka türlü çalınıyordu. Kimi hücrelere tıkıldı, kimi ağır işkencelerden geçti; kimi darağacına yürüdü, kimi de sırtında bir bavulla sürgün yollarına düştü. 12 Eylül 1980; bir…

Devamını Oku

Bir şehri anlamanın yolu belki de onun sokaklarında yürümekten, taşlarına, dükkânlarına, insanlarına ve hafızasına dokunmaktan geçer. Ayşegül Örün; Ahmet Büke ile 12 Eylül’ü konuşmak üzere İzmir’e giderken yalnızca bir röportajın peşinden yürümedi; Büke’nin öykülerine sinen şehrin izlerini de sürdü, Kemeraltı’ndan Basmane’ye uzanan sokakları, eski hanları ve gündelik hayatı fotoğrafladı. Söyleşi boyunca 12 Eylül’ün büyük tarihsel kırılmalarından sıradan insanların hayatlarına, hafızadan bedensel travmaya, suskunluktan yeniden ayağa kalkma çabasına uzanan bir edebiyat dünyasının kapısını aralıyor. Ortaya, bir dönemi anlatmaktan çok, o dönemin insanın içinde ve hayatın gündelik akışında bıraktığı izlere bakan bir…

Devamını Oku

1973 yılında İzmir’de doğan Ece Temelkuran, gazeteci ve yazardır. Hukuk fakültesi mezunu olan Temelkuran’ın ilk yazıları Patika dergisinde yayımlanmıştır. Gazetecilik kariyerine 1993 yılında Cumhuriyet gazetesinde başlayan yazar, daha sonra Milliyet, Habertürk ve Aktüel gibi çeşitli gazete ve dergilerde yazılar kaleme almıştır. İki kez Türkiye’nin en çok okunan kadın köşe yazarı seçilmiştir. Uluslararası alanda da tanınan bir gazeteci olup yazıları Le Monde Diplomatique, The Guardian, New Statesman, Berliner Zeitung, Frankfurter Rundschau ve New Left Review gibi yayın organlarında yayımlanmıştır. Podcast programlarında aktardığı bilgilere göre yaklaşık altı yıl Zagreb’te yaşamış, bir süredir…

Devamını Oku

Bir ülke ne kadar darbe yaşayabilir ve yaşadığı siyasal kırılmalar edebiyatında nasıl izler bırakır? Türkiye’nin yakın siyasi tarihi, seçilmiş iktidarların askeri müdahalelerle kesintiye uğradığı ve toplumun derinden sarsıldığı darbelerle şekillenmiştir. Bu sürecin ilk büyük kırılması, 27 Mayıs 1960’ta Demokrat Parti iktidarının sona erdirilmesiyle yaşanmış; 1971’de 12 Mart müdahalesiyle yeni bir baskı ve siyasal dönüşüm dönemi başlamıştır. Henüz bu dönemin etkileri aşılmamışken 12 Eylül 1980 darbesi Türkiye’nin siyasal tarihinde çok daha kapsamlı bir kırılma yaratmıştır. Darbeler, siyasal kurumların yanı sıra bireylerin yaşamlarını, düşüncelerini, ilişkilerini ve gelecek tasavvurlarını da dönüştürmüş; bu dönüşümler…

Devamını Oku

Bir dönem sakıncalı sayılan, hakkında davalar açılan ve üniversitenin dışına itilen bir aydının yıllar sonra kamusal bir kurum tarafından onurlandırılması, geçmişin kapanmasından çok, onun başka bir devinimle yeniden dolaşıma sokulduğunu düşündürür. Sakıncanın zamanla kahramanlaştırılması, tarihsel tekerrür olduğu kadar değişimin gerçekliği içinde tereddüdü görünür kılar. Nitekim Adalet Ağaoğlu’nun “Hayır…” romanında Aysel Dereli’ye verileceği duyurulan Sosyal Bilim Onur Plaketi biraz da bu tereddüdün nesnesidir. Gazetenin orta sayfalarında, başka haberlerin arasına sıkışıp alta düşmüş bir haber, plaketin o gün Prof. Dr. Aysel Dereli’ye verileceğini duyurur. Bellek aynı fotoğrafın çevresine başka çağrışımları da sürükler.…

Devamını Oku

“Gecenin işçileri, daha ikindi üzeri ortalıkta görünmekle yaratacaklarını bildikleri –oysa başlangıçta, ancak, umdukları– ürküntüyü sürdürmek, uzatmak, bu sürdürülen, uzatılan ürküntüyü daha da yeğinleştirmek üzere dalgalandırmak, yani gönüllerinin dilediğince azaltıp artırmak için çeşitli yollar denerler…” (Karasu, 1992:25) “Dar ve uzunca bir koridora geldik, sağlı sollu kapılar vardı. Biraz yürüdüm. Tam karşıdan, gözleri bağlı bir genci getiriyorlardı. Biri kolundan tutuyordu. Kenara çekildim, yanımızdan geçtiler. Bir an tutulup kaldım sanki, hiçbir şey düşünemedim, arkama bakamadım bile. Neler oluyordu böyle, hiçbir şey anlamıyordum. Yalnızca korku hissediyordum, gittikçe büyüyen bir korku.” (Akan, 2023:21) Yukarıda iki…

Devamını Oku

Bazı tarihler vardır, hayat akıp giderken, takvimde bir yaprak olmaktan çok fazlasıdır, toplumsal hayata, belleklere, kişisel suskunluklara siner, tıpkı, kapanıp gitmiş ama zaman zaman yeri sızlayan bir yara gibi. Aradan yıllar geçer, bazen bir konuşmanın ortasında ansızın anımsanır, eski bir arkadaşınızın adını duyduğunuzda yeniden canlanır, bir kitabın arasında karşınıza çıkar. 12 Eylül 1980 de Türkiye’nin yakın geçmişinde acısı ara ara dinse de etkisini hiç yitirmeyen sancılı bir tarihtir. 12 Eylül’ü yalnızca bir askeri darbe olarak düşünmemek gerekir. Elbette Türkiye’nin sırtına balyoz gibi ağır bir darbe inmiştir; siyasi partiler kapatılmış, gözaltılar,…

Devamını Oku