Kategori: PINAR KÜR

Geçen temmuz ayında (15 Temmuz 2025) kaybettik Pınar Kür’ü… Türk edebiyatının sözünü sakınmayan, cesur kadın kalemlerinden biri daha sustu… İlk romanı ‘Yarın Yarın’ 1976’da yayımlandığında edebiyat dünyasında epey tartışma yaratmış; meşhur 142. Madde’den yargılanmış… Pınar Kür’ün üçüncü romanı ‘Asılacak Kadın’ (1979) müstehcen bulunarak toplatılmış; ‘Bitmeyen Aşk’ (1986) da aynı gerekçeyle dava konusu olmuş… 12 Eylül’ün gadrine uğrayan sanatçılardan biri Pınar Kür… Sekiz roman, üç öykü kitabı sığdırmış ömrüne… Tiyatroyla başladığı edebiyat sanat yaşamını birbirinden renkli, yenilikçi eserlerle süslemiş; hem tematik olarak hem de teknik bakımdan hep yeni, genç bir ses…

Bir edebiyat eserini incelerken yazarın hayatından bağımsız mı düşünmek gerekir? Yoksa yazarını da tanımak kitabı daha iyi kavramamızı mı sağlar? Söz konusu Pınar Kür olunca en az eserin kendisi kadar yazarın yaşamı da ilgi çekici. Çünkü Türk edebiyatının en cesur kalemlerinden biri… Hayatıyla ilgili yazılı, sözlü epey kaynak mevcut… Kendisi de konuşmayı ve anlatmayı seven biri. Cesur dememin sebeplerinden biri bu. Diğer bir sebep ise erkek egemen yazar topluluğu içinde bir kadın yazar olarak var olma çabası içindeyken dahi anlatmak istediklerinden geri durmaması. Mine Söğüt ile yaptığı nehir söyleşi ‘Aşkın…

Edebi eserler, tıpkı onları üreten insanlar gibi üretildikleri coğrafyanın ve dönemin izini taşır. Başka bir deyişle, bir edebi üretim, yazarının bir ürünü olmakla birlikte ortaya çıktığı toplum ve zaman dilimindeki bir dizi tarihi olayın, sosyokültürel dinamiklerin, coğrafi ve ekonomik koşulların, sınıfsal hiyerarşilerle çatışmaların bir bileşkesidir. Ünlü İngiliz edebiyat eleştirmeni Terry Eagleton, ‘Eleştiri ve İdeoloji’ adlı eserinin ikinci bölümünde Marksist edebiyat teorisinin başat unsurlarını sıralamadan önce Fransız şair Valery’den şöyle bir alıntı yapıyor: “Her eser, yazarın yanı sıra pek çok şeyin eseridir.” (Eagleton, 2018, s.49) Buradan, içinde var olduğu tarihsel sürecin;…

Bu çalışma, düşünsel yolumu derinden etkileyen, hocam Prof. Dr. Mustafa Apaydın’a ithaf edilmiştir. Hafıza, mekânı yeniden üreten bir zemindir. Anılar aracılığıyla özneyi zamanda geriye doğru taşıyan bu süreç, hayali mekânları zihinsel deneyim yoluyla gerçek zemin üzerinde yeniden kurar. Rus filozof Mihail Bahtin’in zaman ve mekânın ayrılmazlığına işaret ettiği üzere, “zaman, mekân içinde yoğunlaşır; mekân ise zamanla anlam kazanır” (Bahtin, 1981). Bu bağlamda hafıza, kronotopik bir işlev üstlenerek geçmiş deneyimleri şimdiki zamana çağırır; böylece mekân yalnızca fiziksel bir arka plan olmaktan çıkar ve zamansal yüküyle birlikte anlam düzeyinde dönüşür. Hafızanın bu…

“Aşkı yaşamsal bir gereksinme –ve de ölümcül– olmaktan kurtaran tek şey, ölümdür belki… Evet, erken bir ölüm… Ya âşıklar ölecek ya da aşk, kısacası…” – Pınar Kür / ‘Bitmeyen Aşk’ ‘Bitmeyen Aşk’; yazın dünyasına ‘Yarın Yarın’ romanıyla adım atan romancı, öykücü, çevirmen, akademisyen Pınar Kür’ün 1986 yılında yayınlanan; yayınlanmasının ardından müstehcenlik iddiasıyla yargılanan ve bir süre yasaklı kalan romanı. Mine Söğüt, Pınar Kür’ü “kendi hayatını, dünyasını ve tecrübelerini hayal gücüyle harmanlayıp yazdıklarına ustaca aktarabilen bir yazar” olarak nitelendirir. (Söğüt, 2022:8) Roman, tiyatro oyuncusu Nilgün Pamir ile “Marksist/milyoner şair” olarak adlandırılan…

“Mutluluğun romanını yazmış kim var? Çünkü hikâye yoktur mutlulukta. Zaten mutlu olduğun anda roman yazmak da aklına gelmez, okumak da. Herkesin çok mutlu olduğu romanı niye okuyasın ki? Sinirden ölürsün…” – Pınar Kür (Söğüt, 2006, s.209) Türk edebiyatının en cesur seslerinden biri Pınar Kür… Onu okumak, yalnızca bir metnin içinde yürümek değildir; sakınılmış duyguların, görmezden gelinen toplumsal yaraların ve kadın olmanın yükünü taşıyan sözcüklerin arasından geçmektir. Pınar Kür, her romanında insan ruhunun karanlık kıvrımlarına elini uzatır; derin psikolojik çözümlemeleri, keskin toplumsal eleştiriyi ve sarsıcı bir içtenliği aynı potada eritir. Tam…

Pınar Kür’ün ‘Asılacak Kadın’ (1979) romanı, kadın kimliğinin toplumsal, ahlaki ve hukuksal düzlemlerde nasıl şekillendirildiğini sorgulayan çarpıcı bir metin olarak Türk edebiyatında özel bir yere sahiptir. Romanın merkezinde yer alan Melek; sevgi-sevgisizlik, ait olma-aidiyetsizlik, varlık-yokluk zıtlıkları arasında ataerkil normlarla çatışan bir kadın figürüdür. Onun hikâyesi; yalnızca bireysel bir trajedi değil, aynı zamanda erkek egemen toplumun “kadınlık” tanımını dayattığı, bedeni ve arzuyu denetim altına aldığı ideolojik bir düzenin aynasıdır. 1970’lerin sonu Türkiye’si, hem toplumsal hem de ideolojik olarak kırılma dönemlerinden biridir. Kadınların kamusal alanda görünürlüğünün arttığı ancak aynı zamanda geleneksel değerlerin…

Pınar Kür’ün “Bitmiş Zamana Dair” öyküsü, 1984’te Sait Faik Hikâye Ödülü alan kitabı ‘Akışı Olmayan Sular’da yer alan son öyküdür. Öykü, bir kız çocuğunun anılarına ışık tutarken metnin yapı unsurlarından mekânı ön plana çıkarmaktadır. Küçük kızın hafızasında yer eden kişi ve olaylar, bir mekân olan evin ve eve derinlik katan eşyaların etkisi altında şekillenmiştir. Kahramanımızın bir ‘açık artırma’ ilanını okumasıyla gerçek zamandan koparak kozmik zamana geçmesi, öykünün başlangıcını oluşturmaktadır. Yeni taşındıkları evde karlı bir güne uyanan 12 yaşındaki bir kız çocuğunun heyecanla pencereye yönelmesi, karlar içinde gezinen bir kediyi –Fuzuli’yi–…