Kategori: EDEBİYATTA 12 EYLÜL

Bazı tarihler vardır, hayat akıp giderken, takvimde bir yaprak olmaktan çok fazlasıdır, toplumsal hayata, belleklere, kişisel suskunluklara siner, tıpkı, kapanıp gitmiş ama zaman zaman yeri sızlayan bir yara gibi. Aradan yıllar geçer, bazen bir konuşmanın ortasında ansızın anımsanır, eski bir arkadaşınızın adını duyduğunuzda yeniden canlanır, bir kitabın arasında karşınıza çıkar. 12 Eylül 1980 de Türkiye’nin yakın geçmişinde acısı ara ara dinse de etkisini hiç yitirmeyen sancılı bir tarihtir. 12 Eylül’ü yalnızca bir askeri darbe olarak düşünmemek gerekir. Elbette Türkiye’nin sırtına balyoz gibi ağır bir darbe inmiştir; siyasi partiler kapatılmış, gözaltılar,…

Devamını Oku

Yom Sanat için 2003’te yaptığımız söyleşide Ahmet Erhan’a yönelttiğim sorulardan biri şuydu: “1980’den önce de şiir yazdığınız biliniyor. Bir milat olarak 12 Eylül 1980’den hep bahsedilir, sizin şiirinize nasıl etkileri oldu?” Ahmet Erhan, bu soruyu, “Acı, çok acı yıllardı. Bu konuya girmek istemiyorum; bir ‘milat’ olduğunu da sanmıyorum.” diye yanıtlamıştı (1). Oysa bugün, son kitabı “Sahibinden Satılık”taki “Gölge” başlıklı şiirde, “Eylül öncesinin, sonrasının kahrolası günlerinde, aylarında, yıllarında” (2) dizesine yer veren şairin, 12 Eylül’ü bir milat olarak görmediğini söylemek saçma olur. Bu dizedeki, “öncesinin, sonrasının” sözcesindeki virgül, çoktan dilsel işlevinin…

Devamını Oku

“İnsanlık dışı diye bir şey var; ama olay hep insanlar arasında geçiyor.” – Hay Huy, Elif Sofya 12 Eylül, siyasi ve toplumsal araştırmalara konu olduğu kadar edebiyata da yansıyan bir toplumsal kırılma tarihidir. Bu kırılma tarihini mağdurlar, failler ve müdahiller yaratan, bireysel hafızayı olduğu kadar kolektif hafızayı da parçalayan, farklı boyutlarıyla etkileri günümüzde de süren toplumsal bir travma olarak okumak mümkündür. Darbe, sosyal bilimlerin farklı dallarında ele alınırken edebiyatta da farklı boyutları ile işlenmiştir. Farklı bakış açılarına sahip yazarların, travmanın değişik noktalarına odaklanmaları, 12 Eylül sürecinin bambaşka yönlerini görmeyi, yaşananları…

Devamını Oku

“Sayın Evren’e düşündürdüklerimin ve söylettiklerimin altına kendisinin de hiç duraksamadan imzasını atacağına inanıyorum.” (Oran, 1989) 1989 yılının Mayıs ayında ilk defa basılan “Kenan Evren’in Yazılmamış Anıları”; Fadıl Kocagöz’ün belge araştırmalarını yaptığı, Tan Oral’ın karikatürleriyle süslediği, Baskın Oran’ın kaleme aldığı derleme niteliğinde bir eserdir. Bilgi Yayınevi’nin incelediğimiz ikinci baskısının kapağında bir “beşi bir yerde” göze çarpar. Bu seçim akıllara Can Yücel’in Kenan Evren ve beraberinde 12 Eylül darbesini gerçekleştiren dört paşayı kasıtla kaleme aldığı “Beşi Bir Yerde” adlı şiirini ve bu şiir dolayısıyla yattığı hapsi getirmektedir (Özkartal, 2009). Okurun dikkatini çekmeye…

Devamını Oku

“Bir yaz günü oldu bunlar/ gri yağmurlar yağıyordu/ çekildi bütün kılıçlar/ ben bir yanda rakip hayat/ denizse köpürüyordu/ ve şarkılar söylüyordu/ alabildiğince bir siren/ ölmemi istemiyordu.” (Aysan, 2013, s.241) Böyle yazmıştı Behçet Aysan, öldürülmeden bir yaz önce, Temmuz 1992’de. Çocukluğu 27 Mayıs’a, ilk gençliği 12 Mart’a, sonrası ise 12 Eylül’ün uzun gölgesine denk gelir. Tüm yaşamı gri yağmurlar altında geçen şairin şiirini de bu doğrultuda kurması şaşırtıcı değildir. Umduğu sabaha hiçbir zaman varamaz. Temmuz 1993’te, kan bulaştığını gözümüzle gördüğümüz ak bir zambağa biner. Ardında şiir kitaplarını, kitaplarına girmemiş şiirlerini ve…

Devamını Oku