Blog

5 Ocak 2004’te Adana merkezli olarak yayın hayatına başlayan Son Baskı, “Söz Uçar Yazı Kalır” anlayışıyla sürdürdüğü yayıncılık serüveninde bu kez doğduğu coğrafya Çukurova’nın kültürel belleğine odaklandı. Son Baskı’nın özel dosya dizisinin yeni çalışması olan “Çukurova: Kent, Kültür, Bellek”, Adana ve Çukurova’nın kültürel hafızasını edebiyat, tarih, kent çalışmaları ve kültürel bellek ekseninde ele alan kapsamlı bir kaynak olarak okurla buluştu. Dosyanın sunuş yazısını kaleme alan Çukurova Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Apaydın, kent–kültür–bellek çalışmalarının yerel kültürlerin görünürlüğünü artırdığını, kolektif belleğin kayıt altına alınmasına katkı…

Anthony Giddens, ‘Modernliğin Sonuçları’ (2016) kitabına bir Ricoeur epigrafiyle başlar: “Yalnızca bir değil, birçok kültürün var olduğunun farkına vardığımızda ve bunun sonucu olarak, ister yanılsama olsun ister gerçek bir tür kültürel tekelin, sona erdiğini kabullendiğimiz anda bu keşfimizin yıkıcılığının tehdidi altına gireriz. Birdenbire, [dünyada] başkalarının da bulunması, bizlerin ise bu başkalarının arasındaki bir ‘başkası’ olmamız olanağı doğar.” Ricoeur, sanırım toplumları tek bir ulusal kültür dairesi içine yerleştiren bütün bir modernizm projesinden sonraki bir “aydınlanma” anını ima ediyor. Toplumları homojen bir yapı olmaya zorlayan, kendi varlığı için “öteki”ne muhtaç olduğu halde…

Kent, yalnızca fiziksel bir yerleşim alanı değil; aynı zamanda insan deneyimlerinin, toplumsal ilişkilerin ve tarihsel olayların katman katman biriktiği canlı bir organizmadır. Bu nedenle bir kenti anlamak, onun sokaklarını, binalarını ya da ekonomik yapısını incelemekten çok daha fazlasını gerektirir. Kent, aynı zamanda bir “bellek mekânı”dır; bireylerin ve toplulukların yaşadıkları, hatırladıkları, kuşaktan kuşağa aktardıkları deneyimlerin toplamıdır. Bu bağlamda Adana, Türkiye’nin kentleşme serüveninde hem kültürel çoğulluğun hem de sınıfsal çelişkilerin en yoğun biçimde gözlemlenebildiği şehirlerden biri olarak öne çıkar. GÖÇ, MEKÂN VE KİMLİK Çukurova’nın verimli toprakları üzerinde kurulu olan Adana, tarih boyunca…

Bellek, yaşanılan ya da öğrenilenlerin gerektiğinde yeniden hatırlanmasına imkân tanıyan muhafaza etme ve yeniden kurma işlevlerini birlikte barındırır. Bu işlevler, geçmiş deneyimlerin kuşaklar boyunca aktarılmasını mümkün kılar ve bu aktarım, kolektif bir belleğin oluşmasına zemin hazırlar. Bu muhafaza ve aktarım süreci, belleğin farklı düzeylerde ve türlerde ele alınmasını gerekli kılar. Bellek çoğunlukla bireyin içsel bir olgusu olarak değerlendirilse de neyin hatırlandığı, ne kadar süreyle saklandığı ve hangi unsurların öne çıktığı dış etkenlerle yakından ilişkilidir. Jan Assmann, belleği mimetik bellek (davranış alanı), nesneler belleği, iletişimsel bellek ve kültürel bellek olmak üzere…

Gerçek adı Mehmet Raşit Öğütçü olan Orhan Kemal, 15 Eylül 1914’te Adana’nın Ceyhan ilçesinde doğar. Sanatçı toplumcu gerçekçi çizgide eserler veren en önemli isimlerden biridir. “Orhan Kemal, Niğde’de askerken tezkeresine kırk gün kala komünizm faaliyetleri gerekçesiyle tutuklanır ve Ekim 1938’de beş yıl hüküm giyer. Kayseri hapishanesinde hece ölçüsüyle şiirler yazmaya ve Yedigün, Yeni Mecmua gibi dergilerde Raşit Kemali adıyla yayımlatmaya başlar.” (Narlı, 2019) Daha sonra dönemin Bergama Ağır Ceza Reisi olan babası Abdulkadir Kemali Bey’in yardımı ile Bursa Cezaevine nakli sağlanır. İşte tarihin akışındaki bu kırılma Orhan Kemal için ne…

“Ne tuhaf aileyiz, Asi… Bizler toprakta doğan senin çocuklarınız. Hem güçsüzüz hem görkemli.” (Kutlu, 2010, s.140) Ayla Kutlu, Türkiye haritasının güney ucunda, yeni kurulmuş cumhuriyete sonradan katıldığını hatırlatır gibi çıkıntı oluşturan kadim kent Hatay’da doğmuş bir yazardır. Eserlerinde doğduğu şehre hem bir mekân hem bir kişi olarak yer vermiştir. Kitaplarında Hatay’dan bahsetmemeyi bir eksiklik olarak gördüğü için roman ve hikâyelerinde –özelikle Antakya, İskenderun başta olmak üzere– Hatay’a ait tarihi, coğrafi, kültürel birçok unsura yer vermiştir. Romanda geçen, “İnsanlar doğdukları şehirlerin yapraklarıdır. İlk onlara bakılarak anlaşılır şehirlerin kimliği.” (Kutlu, 2010, s.77)…

“O yüzden Adana gecekonduları bir barajdır Batı için. Ve de Adana gecekonduları başka kenttekilere benzemez. Adana gecekondularında hemen herkes yaşam dili konuşur, benzer beğenileri, benzer kinleri, sevileri ve benzer yaşam biçimleri vardır.” (Yücel, 1978) Kentler, farklı toplumsal katmanlara ait bireylerin kültürel çeşitlilikleri ve yaşam biçimlerini bir araya getirdikleri mekânlar olarak varlık gösterirler. Bu çok katmanlı yapı içinde, kentler yalnızca bir yerleşim alanı olmakla sınırlı kalmaz, aynı zamanda toplumsal ilişkilerin kurulduğu, dönüştüğü ve yeniden üretildiği düzlem işlevi görürler. Farklı toplumsal kesimler, çeşitli sebeplerden kaynaklı aynı kent mekânını paylaşıyor olmalarına rağmen eşit…