Blog

Önce sokakları tanıdılar, meydanları, ana caddeleri. Afişler astılar gece yarıları. “Tek yol devrim!” dediler. Kurşunlandılar. Öldürüldüler, yaralandılar. Hüznü ve aşkı uysal öğütlerle çoğalttılar. Hapishane avlularında kaçak düş çiçekleri büyüttüler. Cezaevlerinde geçti yaşamları. Sevgilileri, eşleri terk etti. Kimisi 68’liydi, kimisi 78’li. * * * Sonra bir sabah, o hüzünlü eylül sabahında bütün sokaklar birden sessizleşti. Meydanlar tenhalaştı, duvarlardaki sloganların üzeri alelacele boyandı. Gece yarıları kapılar artık başka türlü çalınıyordu. Kimi hücrelere tıkıldı, kimi ağır işkencelerden geçti; kimi darağacına yürüdü, kimi de sırtında bir bavulla sürgün yollarına düştü. 12 Eylül 1980; bir…

Devamını Oku

Bir şehri anlamanın yolu belki de onun sokaklarında yürümekten, taşlarına, dükkânlarına, insanlarına ve hafızasına dokunmaktan geçer. Ayşegül Örün; Ahmet Büke ile 12 Eylül’ü konuşmak üzere İzmir’e giderken yalnızca bir röportajın peşinden yürümedi; Büke’nin öykülerine sinen şehrin izlerini de sürdü, Kemeraltı’ndan Basmane’ye uzanan sokakları, eski hanları ve gündelik hayatı fotoğrafladı. Söyleşi boyunca 12 Eylül’ün büyük tarihsel kırılmalarından sıradan insanların hayatlarına, hafızadan bedensel travmaya, suskunluktan yeniden ayağa kalkma çabasına uzanan bir edebiyat dünyasının kapısını aralıyor. Ortaya, bir dönemi anlatmaktan çok, o dönemin insanın içinde ve hayatın gündelik akışında bıraktığı izlere bakan bir…

Devamını Oku

1973 yılında İzmir’de doğan Ece Temelkuran, gazeteci ve yazardır. Hukuk fakültesi mezunu olan Temelkuran’ın ilk yazıları Patika dergisinde yayımlanmıştır. Gazetecilik kariyerine 1993 yılında Cumhuriyet gazetesinde başlayan yazar, daha sonra Milliyet, Habertürk ve Aktüel gibi çeşitli gazete ve dergilerde yazılar kaleme almıştır. İki kez Türkiye’nin en çok okunan kadın köşe yazarı seçilmiştir. Uluslararası alanda da tanınan bir gazeteci olup yazıları Le Monde Diplomatique, The Guardian, New Statesman, Berliner Zeitung, Frankfurter Rundschau ve New Left Review gibi yayın organlarında yayımlanmıştır. Podcast programlarında aktardığı bilgilere göre yaklaşık altı yıl Zagreb’te yaşamış, bir süredir…

Devamını Oku

Bir ülke ne kadar darbe yaşayabilir ve yaşadığı siyasal kırılmalar edebiyatında nasıl izler bırakır? Türkiye’nin yakın siyasi tarihi, seçilmiş iktidarların askeri müdahalelerle kesintiye uğradığı ve toplumun derinden sarsıldığı darbelerle şekillenmiştir. Bu sürecin ilk büyük kırılması, 27 Mayıs 1960’ta Demokrat Parti iktidarının sona erdirilmesiyle yaşanmış; 1971’de 12 Mart müdahalesiyle yeni bir baskı ve siyasal dönüşüm dönemi başlamıştır. Henüz bu dönemin etkileri aşılmamışken 12 Eylül 1980 darbesi Türkiye’nin siyasal tarihinde çok daha kapsamlı bir kırılma yaratmıştır. Darbeler, siyasal kurumların yanı sıra bireylerin yaşamlarını, düşüncelerini, ilişkilerini ve gelecek tasavvurlarını da dönüştürmüş; bu dönüşümler…

Devamını Oku

Bir dönem sakıncalı sayılan, hakkında davalar açılan ve üniversitenin dışına itilen bir aydının yıllar sonra kamusal bir kurum tarafından onurlandırılması, geçmişin kapanmasından çok, onun başka bir devinimle yeniden dolaşıma sokulduğunu düşündürür. Sakıncanın zamanla kahramanlaştırılması, tarihsel tekerrür olduğu kadar değişimin gerçekliği içinde tereddüdü görünür kılar. Nitekim Adalet Ağaoğlu’nun “Hayır…” romanında Aysel Dereli’ye verileceği duyurulan Sosyal Bilim Onur Plaketi biraz da bu tereddüdün nesnesidir. Gazetenin orta sayfalarında, başka haberlerin arasına sıkışıp alta düşmüş bir haber, plaketin o gün Prof. Dr. Aysel Dereli’ye verileceğini duyurur. Bellek aynı fotoğrafın çevresine başka çağrışımları da sürükler.…

Devamını Oku

“Gecenin işçileri, daha ikindi üzeri ortalıkta görünmekle yaratacaklarını bildikleri –oysa başlangıçta, ancak, umdukları– ürküntüyü sürdürmek, uzatmak, bu sürdürülen, uzatılan ürküntüyü daha da yeğinleştirmek üzere dalgalandırmak, yani gönüllerinin dilediğince azaltıp artırmak için çeşitli yollar denerler…” (Karasu, 1992:25) “Dar ve uzunca bir koridora geldik, sağlı sollu kapılar vardı. Biraz yürüdüm. Tam karşıdan, gözleri bağlı bir genci getiriyorlardı. Biri kolundan tutuyordu. Kenara çekildim, yanımızdan geçtiler. Bir an tutulup kaldım sanki, hiçbir şey düşünemedim, arkama bakamadım bile. Neler oluyordu böyle, hiçbir şey anlamıyordum. Yalnızca korku hissediyordum, gittikçe büyüyen bir korku.” (Akan, 2023:21) Yukarıda iki…

Devamını Oku

Bazı tarihler vardır, hayat akıp giderken, takvimde bir yaprak olmaktan çok fazlasıdır, toplumsal hayata, belleklere, kişisel suskunluklara siner, tıpkı, kapanıp gitmiş ama zaman zaman yeri sızlayan bir yara gibi. Aradan yıllar geçer, bazen bir konuşmanın ortasında ansızın anımsanır, eski bir arkadaşınızın adını duyduğunuzda yeniden canlanır, bir kitabın arasında karşınıza çıkar. 12 Eylül 1980 de Türkiye’nin yakın geçmişinde acısı ara ara dinse de etkisini hiç yitirmeyen sancılı bir tarihtir. 12 Eylül’ü yalnızca bir askeri darbe olarak düşünmemek gerekir. Elbette Türkiye’nin sırtına balyoz gibi ağır bir darbe inmiştir; siyasi partiler kapatılmış, gözaltılar,…

Devamını Oku

Yom Sanat için 2003’te yaptığımız söyleşide Ahmet Erhan’a yönelttiğim sorulardan biri şuydu: “1980’den önce de şiir yazdığınız biliniyor. Bir milat olarak 12 Eylül 1980’den hep bahsedilir, sizin şiirinize nasıl etkileri oldu?” Ahmet Erhan, bu soruyu, “Acı, çok acı yıllardı. Bu konuya girmek istemiyorum; bir ‘milat’ olduğunu da sanmıyorum.” diye yanıtlamıştı (1). Oysa bugün, son kitabı “Sahibinden Satılık”taki “Gölge” başlıklı şiirde, “Eylül öncesinin, sonrasının kahrolası günlerinde, aylarında, yıllarında” (2) dizesine yer veren şairin, 12 Eylül’ü bir milat olarak görmediğini söylemek saçma olur. Bu dizedeki, “öncesinin, sonrasının” sözcesindeki virgül, çoktan dilsel işlevinin…

Devamını Oku

“İnsanlık dışı diye bir şey var; ama olay hep insanlar arasında geçiyor.” – Hay Huy, Elif Sofya 12 Eylül, siyasi ve toplumsal araştırmalara konu olduğu kadar edebiyata da yansıyan bir toplumsal kırılma tarihidir. Bu kırılma tarihini mağdurlar, failler ve müdahiller yaratan, bireysel hafızayı olduğu kadar kolektif hafızayı da parçalayan, farklı boyutlarıyla etkileri günümüzde de süren toplumsal bir travma olarak okumak mümkündür. Darbe, sosyal bilimlerin farklı dallarında ele alınırken edebiyatta da farklı boyutları ile işlenmiştir. Farklı bakış açılarına sahip yazarların, travmanın değişik noktalarına odaklanmaları, 12 Eylül sürecinin bambaşka yönlerini görmeyi, yaşananları…

Devamını Oku

“Sayın Evren’e düşündürdüklerimin ve söylettiklerimin altına kendisinin de hiç duraksamadan imzasını atacağına inanıyorum.” (Oran, 1989) 1989 yılının Mayıs ayında ilk defa basılan “Kenan Evren’in Yazılmamış Anıları”; Fadıl Kocagöz’ün belge araştırmalarını yaptığı, Tan Oral’ın karikatürleriyle süslediği, Baskın Oran’ın kaleme aldığı derleme niteliğinde bir eserdir. Bilgi Yayınevi’nin incelediğimiz ikinci baskısının kapağında bir “beşi bir yerde” göze çarpar. Bu seçim akıllara Can Yücel’in Kenan Evren ve beraberinde 12 Eylül darbesini gerçekleştiren dört paşayı kasıtla kaleme aldığı “Beşi Bir Yerde” adlı şiirini ve bu şiir dolayısıyla yattığı hapsi getirmektedir (Özkartal, 2009). Okurun dikkatini çekmeye…

Devamını Oku