Kategori: ÇUKUROVA: KENT, KÜLTÜR, BELLEK

Avrupalıların Osmanlı için “hasta adam” dediği günlerdi. İmparatorluk yorgundu. Devletin bünyesi ağırlaşmış, kurumlar hantallaşmış, maliye sarsılmış, taşra kendi kaderine terk edilmişti. Fakat bütün bu karanlığın içinde hâlâ çare arayanlar vardı. İmparatorluğun çöküşünü seyretmek yerine, onu yeniden ayağa kaldırmanın yollarını düşünen aydınlar, devlet adamları, fikir insanları vardı. Onlardan biri de Ziya Paşa’ydı. O, yalnızca şair değildi. Yalnızca devlet adamı da değildi. Döneminin meseleleriyle dertlenen, yazan, tartışan, itiraz eden, çözüm arayan bir Osmanlı aydınıydı. Namık Kemal’le birlikte yalnızca siyaseti değil; eşitliği, azınlıklar meselesini, dış politikayı, maliyeyi, tarımı, sanayiyi, borçları, kapitülasyonları, meclisi, sultanın…

Devamını Oku

Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi akımın önemli temsilcilerinden olan Reşat Enis Aygen, babasının memuriyeti dolayısıyla çocukluğunun büyük bir kısmını Anadolu’nun farklı şehirlerinde geçirmiştir. Yazar, hayatın zorluklarıyla ve savaşın etkileriyle genç yaşta yüzleşmiştir. Ortaokulu Çanakkale’de, lise öğrenimini 1928 yılında İstanbul Erkek Lisesinde tamamlamıştır. Yazarın edebiyata ve gazeteciliğe olan ilgisi de bu öğrenim yıllarında başlamıştır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ve Yüksek Ticaret Mektebi’ne eş zamanlı kayıt yaptırsa da iki okulu da geçim sıkıntısı nedeniyle bitirememiştir. Eğitimi yarım kalınca edebiyata en yakın gördüğü gazeteciliği meslek olarak seçmiştir. 1930 yılında Milliyet gazetesinde polis-adliye muhabiri olarak…

Devamını Oku

“Yaşar Kemal yaylaların sözlüğü / ………………… / Ki sen doğadansın çiçekçedir ana dilin. /………………… / Kalkıp bir gün Binboğa’nın dağlarından / Türkçeyi bir çam ağacı gibi taşıyan değil misin / Başkaldırının yaz ateşine, sevinin nar gölgesine / Ya bir kekikli kaya değil midir / Ardında tüter Dadaloğlu’nun barutu / Karışır sendeki özlemlerin yarpuz kokusuna.” (Yaşar Kemal, 2020a, s.289) Kent, kültür ve bellek konulu bu dosya için bir Yaşar Kemal eseri seçtim. Tercihim aslında tek bir gerekçeye indirgenebilecek gibi görünmüyor. Bunu tez konumla doğrudan ilişkilendirmek de mümkün, Çukurova denildiğinde zihnimde onun…

Devamını Oku

Kent, kültür ve bellek söz konusu olduğunda “bereketli topraklar” olarak anılan Çukurova, sahip olduğu tarihsel ve toplumsal birikimle güçlü bir hafıza mekânı olarak karşımıza çıkar. Tarihten günümüze Çukurova, kültürel anlamda büyük değişim ve dönüşümlerin yaşandığı bir bellek coğrafyası olmuştur. Toplumun aynası olan edebiyat da bu değişim ve dönüşüm süreçlerinden etkilenmiş, Çukurova’nın tarihsel ve toplumsal birikimi edebî metinlere yansımıştır. Türkler, Ermeniler, Rumlar, Araplar ve farklı etnik-toplumsal unsurların bir arada yaşadığı bu coğrafya tarım ekonomisi, pamuk üretimi ve ticaret ilişkileri etrafında şekillenen sosyal hayatıyla romancılar için zengin bir anlatı alanı hAline gelmiştir.…

Devamını Oku

1940’larda Adana’ya bakmak yeni bir ülkenin kalkınma hamlelerine dair önemli veriler sunar. Cumhuriyetin ekonomik kalkınmada ortaya koyduğu temel hedef, tarım ve hayvancılık temelli sanayinin geliştirilmesi ve buna bağlı üretim tesislerinin kurulmasıdır. 1940’larda İkinci Dünya Savaşı’nın açığa çıkardığı ekonomik ambargoyla birlikte yerli üretimin önemi artmış, temel gıda ürünlerinin ekim dikimine öncelik verilmiş; Çukurova’da ise tekstilin hammaddesi olan pamuk üretimi öncelenmiştir. Pamuğun Çukurova’daki varlığı ve dokuma sanayinin ortaya çıkışına baktığımızda cumhuriyetten daha eski bir geçmişi olduğu gerçeği karşımıza çıkmaktadır. Çukurova’nın sulak ve bataklık olan toprağının ıslah çalışmaları sonrası pamuk ekimine elverişli hale…

Devamını Oku

Yıl 2009… Adana’nın yazarlarla buluştuğu o coşkulu ocak günleri. İkincisi düzenlenecek kitap fuarı, şehrin dört bir yanından gelen okurların heyecanıyla dolup taşmakta. Ben ise üniversitenin ikinci yılında, edebiyata gönül vermiş bir genç olarak, yayınevlerinin stantları arasında merakla dolaşırım. O yıllarda kitap fuarı, bugünkü gibi sıradanlaşmış değildir; aksine, kentin insanıyla yazarların karşılıklı heyecanından doğan canlı, sıcak bir buluşma mekânıdır. Nereye baksanız, okurlarını içtenlikle karşılayan yazarlar, imza kuyruklarında bekleyen yüzlerde aynı ışık… Derken, o kalabalığın içinde bir gülümseme dikkatimi çeker; içtenliğiyle insanın içini ısıtan bir yüz. Çocuk kitaplarından tanıdığım yazarın, okumayı çok…

Devamını Oku

Edebiyat dergileri hem dünya edebiyatında hem de Türk edebiyatında, farklı sanat anlayışlarının gelişmesine ve edebi akımların şekillenmesine öncülük etmiş önemli mecralardır. Dergileri sadece edebi ürünlerin okurla buluştuğu yayın organları olarak düşünemeyiz. Edebiyat tarihinde iz bırakmış pek çok dergi, büyük yazarların doğuşuna ve sanata yön veren görkemli metinlerin oluşumuna tanıklık etmiş birer hafıza kaydıdır aynı zamanda. ‘Ulysses’i ilk yayımlayan The Little Review, T. S. Eliot ve Ezra Pound gibi isimleri dünya okuruna kazandıran Poetry Magazine, André Gide ve Jean-Paul Sartre’a sayfalarını açan La Nouvelle Revue Française gibi bazı dergileri bu bağlamda…

Devamını Oku

Nisan’da Adana’da – Uluslararası Portakal Çiçeği Karnavalı, 2013 yılında ortaya atılan bir fikirle başladı; bugün ise 14’üncü yılında, sadece Adana’nın değil, Türkiye’nin en görünür, en kalabalık, en tartışılan kültürel organizasyonlarından biri haline geldi. Bir zamanlar yalnızca portakal çiçeğinin kısa ömürlü kokusuna eşlik eden bir bahar duygusuydu; bugün geniş kitleleri bir araya getiren, kentin ekonomisini hareketlendiren, ama aynı zamanda geleceği tartışılan bir şehir pratiği. Bu hikâyenin başlangıcında bir isim var: Ali Haydar Bozkurt. Onun çocukluk ve gençlik yıllarından taşıdığı o tanıdık koku, zamanla bir fikre, ardından bir karnavala dönüştü. Başlangıçta tamamen…

Devamını Oku

Yaşar Kemal, ‘Yılanı Öldürseler’ romanında Anavarza’yı tiyatro sahnesi gibi kurgular. Çukurova ve antik kent, olay örgüsüne zemin hazırlayan pasif bir dekordan ziyade; karakterlerin kararlarını ve kaderlerini belirleyen aktif bir mekân olarak konumlanır. Anavarza’nın kayalıkları, kolektif belleğin tanığı sıfatıyla mekâna dâhil edilir. Kayalıkların kokusu, dokusu ve bitki örtüsüne dair betimlemeler; metindeki atmosferi antik bir tiyatro sahnesinden klasik drama anlatısı düzlemine taşır. Yaşar Kemal; Alain Bosquet ile gerçekleştirdiği nehir söyleşisinde yerelliği evrenselliğin kapısı olarak görür. “Aslında her yazar kendi Çukurova’sını yazar” (Kemal, 2012) ifadesi; yazarın yarattığı mikro-kozmosu, romanları aracılığıyla bizzat Çukurova coğrafyasında…

Devamını Oku