ZAFER DORUK’UN ADANA’SI: MİNİBÜSÇÜLER, GÜVERCİNLER, LOKMACI TAKIMI, UÇURTMA KRALI ÇOCUKLAR VE GÖKYÜZÜ RAKICILARI
-ADANA-
Minibüstür kuş olur, kuştur uçar. Canın sağ olsun dersin, geçersin.
Ama bazı hikâyeler geçmez; Adana sıcağı gibi yapışır insana, geceleri bile terletir. Gündüzden kalma bir ağırlık gibi omuzlarda durur, uyusan da seninle yatar.
Zafer Doruk’un Sel Yayıncılık’tan çıkan “Kimselere Yâr Olmayan Kuşlar”, “Karsambaç” ve “Âlemciler” öykü kitaplarında anlatılan tam da budur: Geçmeyenler… Yazlık bahçelerde, renkli ampullerle donatılmış söğütlerin altında izlenen filmler gibi; başı sonu karışır belki ama duygusu hiç dağılmaz. Bir ömür yara gibi taşınan aşklar, söylenememiş sözler, yarım kalmış bakışlar… Hayatın aceleye gelmeyen yerleri…
Bu öykülerde Adana, bir şehir olmaktan çıkar; yaşayan, soluk alan bir karaktere dönüşür. Düğün günü damat tıraşından sonra alnına koyduğu rakı bardağını tek damla dökmeden çiftetelli oynayan Berber Kemal’dir bu şehir. Elli yıl sonra karısı yataklarını ayırınca hayatta kalacak tek anlamı ölümden kurtardığı yenik dövüş horozunda bulan Tahir Bey’dir. Güvercin kraliçesi Düzbatan Zöhre’ye yanık Süslü Yakup’tur. Vitesi attı mı durdurulması zor, genelev sokağının kıdemli ablası Kocavezirli Yırtık Sabahat’tir. Hepsi, aynı sıcağın içinde, aynı yazgının farklı yerlerinden tutar hayata.
Derken yürürüz…
Adana’da; Büyüksaat civarında, arastaların dar koridorlarına gireriz. Saat kulesinin gölgesi öğleyi biraz olsun bölmüş, Yağ Cami’nin taşları serinliğini cimrice dağıtmaktadır. Sokaklar dardır ama hayat geniştir burada. Her dükkânın önü yarım hikâye, her yüz tanıdıktır.
Az ötede dumanı tüten masalar ve alçak tabureler vardır. Otur denmez ama çağırır. Burada yemek siparişle değil, hal hatırla başlar. Kim neyi sever, neyi sevmez bilinir. Etin yağı, acının ayarı, salatanın soğanı… Bunlar sorulmaz; yıllar içinde ezberlenir. Adana’nın esnaflığı biraz da budur: Sormadan anlamak, bakıştan çözmek.
Öğleye doğru arasta kalabalıklaşır. Esnaf dükkân kapısından seslenir, çıraklar siparişleri koltuk altına sıkıştırıp sokağa dağılır. Tezgâhın üstünde pideler doğranır, şişler ekmeğin arasına çekilir. Közlenmiş domatesin kokusu biberle karışır, duman ağır ağır yükselir. Tezgâhın altından bir bardak çıkar, sonra bir tane daha. Bir anlığına herkes aynı masada gibidir; lokmacı takımı sessiz bir ortaklık kurar.
Zafer Doruk’un öykülerinde bu sahneler dekor değildir. Hikâye, tam da burada başlar. Büyük acılar, küçük alışkanlıkların arasına gizlenir. 12 Eylül’ün sertliği, arasta kalabalığının içinden sızar; evlerinden alınan babaların sessizliği, öğle yemeği telaşına karışır. Kuşbazlar, torbacılar, bıçkınlar ve uçurtma kralı çocuklar aynı sokakta büyür, aynı yazı solur.
Kimi zaman bir damda, güvercinlerin ortasına kurulmuş bir âlem sofrasında muhabbet koyulaşır. Rakı bardakları gökyüzüne karşı kaldırılır, laf döner dolaşır aynı yere gelir. Kimi zaman kanal boyunda, yoksulluğun kol gezdiği bir gecede, kurbağa sesleri eşliğinde uykuya dalınır. Adana’nın yaşam karnavalı tam da böyledir: Rengârenk ama içi buruktur, kalabalık ama yalnızlığı boldur.
Öykücülükte otuz yılı geride bırakan Zafer Doruk, ışığı loşluğunda, sıcağı ayazında saklayan bu sokaklarda dolaştırır bizi. Kahramanları hayata galip gelmez; ama yenilgiyi de kabullenmezler. Bir tutunma hali vardır hepsinde. Küçük, inatçı ve sessiz…
Kimselere yâr olmayan kuşlar gibidirler.
Belki yuvasız, belki yalnız…
Ama mutlaka uçmayı denerler.
Adana, bu öykü kitaplarında bir şehir değildir artık; okundukça genişleyen bir hafızaya dönüşür. Büyüksaat’ten Yağ Cami’ye yürürken yanına takılan, adım adım seninle gelen bir anlatı…
Canın sağ olsun deyip geçemediğin, içinde kalan hikâyeler gibi.
FOTOĞRAF: BAŞAR ŞEKER
