İLERİCİ GERİCİLİK – İKTİDAR (2): DOĞU’NUN EN BATISI
-ANKARA-
Tarihte eğitim ve öğretim sistemi üzerine birçok model önerilmiş ancak önerilen hiçbir model, sürekli uygulanan, ideal ölçüleri tanımlayan bir sonuca ulaşamamıştır. Kimi zaman tümden gelen, kimi zaman tüme varan, bazen ortadan başlayan modeller zamanla değişkenlik göstermiş, kimi zaman da işlemez hale gelerek terk edilmiştir. Müslüman coğrafyada darülerkam, Hz. Peygamber’in Mekke’de İslam’ı ilk tebliğ ettiği ve eğitime başladığı ev olması nedeniyle özel öneme sahiptir. Ancak tarihsel olarak bir ilkten bahsedeceksek Sümerler, şüphesiz, M.Ö. 3200 yılında günümüzden yaklaşık 5 bin 500 yıl önce çivi yazısını kullanmaya başlamışlardır. Bu konuda günümüz “modern” yöntemlerin atası o dönem uygulamalarında yatmaktadır. Sümer okullarında; Sümer dilini öğretmek, matematik, aritmetik, geometri, tarih, astronomi ve astroloji dersleri zorunlu dersler sınıfındaydı. Bunun yanı sıra hekim veya din adamı olmak isteyenler için ayrı bir yüksek dereceli eğitim verilmekteydi. Okullarda ahlak eğitiminden başka öğrencilere düşün aktiviteleri (ilk felsefe eğitimi olarak kabul edilebilir) yaptırılıyordu. Sümerlerin düşünce eğitimine özel önem verdiği görülmektedir. Ayrıca Sümer okullarında disiplinin de yoğun olduğu biliniyordu, öyle ki verilen ödevler kontrol edilir, ödevini iyi yapanlar ödüllendirilirken kötü yapanlar veya yapmayanlar ise cezalandırılırdı. Okul, sabah erken saatlerinde başlar, aralarda teneffüs verilip akşam vaktine kadar devam ederdi; fakat tatil günleri atlanmazdı. Davranışsal açıdan ödül-bedel ilişkisi ve eğitim açısından ödül-ceza ilişkisini ilk kullananlar da yine Sümerlilerdir. Din adamı yetiştirmenin ve hekim yetiştirmenin genel eğitimden ayrı tutulduğu ve eğitimin ona göre verildiği, bunun da günümüz bilimsel eğitim anlayışının temellerini oluşturduğu düşünülebilir. Sümerlerin çarpım tablosunu geliştirmeleri bir tarafa, alan ve hacim hesabı yapabiliyor olmaları, pi sayısını kullanmaları, altmışlık sayı sistemini (tabanı 60 olan bu sayı sisteminin zaman, açı, derece ve coğrafi koordinatları ölçmek için kullanılan eski bir sayı sayma biçimidir) icat edip kullanmaları ve bir yılın 360 gün ve 12 aydan ibaret olduğunu saptamaları gelişkin bir medeniyet göstergeleridir. Sümerler sadece eğitime şekil vermeleri açısından değil, tanrıya da şekil vermeleri açısından dikkat çekici bir medeniyettir. Göklerin tanrısı An, rüzgâr ve fırtına tanrısı Enlil, su ve insan kültürünün tanrısı AnKi Enki, bereket ve toprak tanrıçası Ninhursag, güneş ve adalet tanrısı Utu ve babası ay tanrısı Nanna… Tarihteki tanrı figürlerinin ve tek tanrılı dini inançların Sümer tanrılarının bileşkesi olduğunu söylemek bir abartı olmaz.
Osmanlı’da tüm gerici müdahalelere rağmen temelleri atılarak devlet mekanizmasını diri tutan kurumlar sonrasında Anadolu’da emperyalizme karşı verilen topyekûn kurtuluş mücadelesinin yarattığı ilerici dalgayla her alana sirayet etmiştir. Birçok köklü eğitim kurumunun değeri Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da artarak devam ederken yanına yenileri de eklenmiştir. Kurulan üniversiteler, Dil Tarih Kurumu, Türk Hava Kurumu, Türkiye İş Bankası, Çocuk Esirgeme Kurumu, Merkez Bankası, Sümer Bank, MTA, Halkevleri, Eti Bank vesaire. Sonrasında iktidarlarla yazboz tahtasına dönen, hiçbir şeye benzemeyenlerin kendine benzetmeye çalıştığı gerici yobaz bir yönetim ve eğitim sistemi kademe kademe alanını genişletmiştir. Osmanlı’da gelişimin önünde bir engel olarak görülen tekkeler ve zaviyeler cumhuriyetten önceki dönemde dört kez kapatılmıştır. Bu gerici yapılanmalara en büyük darbeyi Fatih Sultan Mehmet’in vurduğu bilinir. Mustafa Kemal’in önderliğinde Anadolu’da başlatılan eğitim seferberliği ise sonraki nesillerde kendisini daha net gösterecek olan “Doğu’nun en batısı” özelliğine bürünecektir. Bir toplumu dönüştürmenin ninelerden dedelerden başladığını bilecek kadar deneyimli bir insan olan Mustafa Kemal Atatürk’ün, devrimler yerine reformist yaklaşımlarla gitmesinin nedeni toplumun zihin yapısını bilmesinden ve zaman açısından yeterli vaktinin olmadığını öngörmesindendir.
Eğitim sistemimizin Sümerlerden günümüze kadar 5 bin 500 yılda aldığı yola bakıldığında tablo bizim açımızdan hiç de iç açıcı değildir. Cumhuriyet rejiminin yaratmaya çalıştığı etki alanının (ekonomik ilişkiler, insan ve toplum tipi) karşısında duran ve özgür birey yerine mürit anlayışını koyan, cemaatten çok imam, dinleyenden çok hatip olmasını isteyen, ekonomik ilişkilerde ise fakirin mendiline gönlünden kopanı atan, toplumsal gelir adaletsizliğini tanrının bu dünyadaki sınavı olarak gösterip kendi zenginliğini tanrının lütfu olarak pompalayan kurnaz insan tipine varmak…
Bilimsel gelişmelerden uzak, savunma harcamalarını eğitim harcamalarından daha değerli gören, bir Audi’nin çok görüldüğü diyanet işleri başkanından oteli olanın turizm bakanı olmasına, okulu olanın milli eğitim bakanı olmasından hastanesi olanın sağlık bakanı, şirketleri olanın ticaret bakanı olmasına kadar varan, her sabah, her akşam dünya kadar çöp üretip “sıfır atık” projesini savunan yönetici tipine mahkûm bir topluma uyanmak, artık “ilerici gericilik” olarak değil, ancak ve ancak “gerici gericilik” olarak isimlendirilebilir.
