AFGANİSTAN CEHENNEMİ
-ANKARA-
Afganistan üzerine bir yazı hazırlamak için bir süre bekledim. Bu süre içinde, olacakları öngörmeye çalışan yazılardan ve düşüncelerden alıntılar vermek istedim. Ne yazık ki, Afganistan üzerine değerlendirmelerde “ABD’nin ve müttefiklerinin yenilgisi”, “Taliban hareketinin zaferi” ya da “Çin gibi güçlerin arka plandaki etkileri” üzerine akıl almaz yorumlara rastladım. Bu yazıyı hazırlamaktaki amacım, ABD ve müttefiklerinin yeni dönemde Afganistan planını açıklamaya çalışmak olacak.
Afganistan üzerine bir değerlendirmeye girişmeden önce, öncelikle “Neden Afganistan?” sorusuna yanıt vermemiz gerekir.
Afganistan, yalnızca kritik coğrafyası nedeniyle değil, çok stratejik önemde madenlerin ve doğal taşların zenginliği ile bilinen bir ülkedir. Etnik kimliğinin parçalı oluşu ya da ulus devlet kimliği olmaması yanında, Sovyetler Birliği dağılmadan önce Çin-Pakistan-Hindistan-İran açısından kritik önemde bir coğrafyaydı. Bugün için bu kritik coğrafi niteliği bitmiş değildir.
Afganistan’ın zengin yeraltı kaynakları arasında son dönemde en önemli madenlerden birisi haline gelen ve pil üretiminde kullanılan lityum da bulunmaktadır. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun raporlarına göre; Afganistan’da zengin lityum yatakları yanında boksit, bakır, demir cevheri ve altın ve gümüş kaynakları da yer alıyor. Bu yeraltı zenginliklerinin tahmini değerinin ise trilyonlarca dolar olduğu öngörülüyor.
Kritik coğrafyası ve trilyonlarca dolarlık yeraltı maden rezervleri dışında Afganistan’ı önemli kılan başka bir neden de, uyuşturucu üretimi. Dünyada afyon üretiminin yaklaşık yüzde 90’ı Afganistan’da yapılıyor. Ülkede afyon yetiştirmek yasak olsa da uyuşturucu hammaddesi haşhaş, Afganistan ekonomisinin önemli bir parçasına dönüşmüş durumda. Avrupa ülkelerine giden uyuşturucunun yüzde 80’lik kısmının da İran-Türkiye güzergâhından sokulduğu tahmin ediliyor.
Afganistan uyuşturucu üretimi, Taliban’ın da en önemli gelir kaynağı. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) verilerine göre 2017’de çiftçiler tarafından yapılan satışlarda yaklaşık 1,4 milyar dolar (Afganistan’ın GSYİH’nin yaklaşık yüzde 7’si) kazanılmış olsa da, 2020’de ülkenin yasadışı afyon ekonomisinin 7 milyar dolara yakın olduğu öngörülüyor. Bu miktarların çok üstünde bir yasadışı uyuşturucu geliri olduğu ve afyonun uyuşturucuya dönüşmesiyle bu kazançların çift haneli sayılarla katlandığı da tahmin ediliyor.
ABD ve NATO’nun trilyonlarca dolar değerindeki yeraltı kaynakları ile dünya uyuşturucu trafiği ve gelirini bırakıp Afganistan’dan çekileceğini sanmak, gerçeği görmemek ya da gizlemek anlamına gelir.
Afganistan’dan çekilirken 300 bine yakın işbirlikçisini komşu ülkelerde konuşlandıran ABD’nin Taliban ile yaptığı anlaşmanın detaylarını ise kimse bilmiyor. Taliban’ın Afganistan üzerinden İran ve Çin planlarının ne olduğu da ayrıca tartışılması gereken bir konu.
İddiam şu ki ABD ve NATO, Afganistan’dan çekilmedi. Taliban üzerinden yeni bir plan kuruldu ve Afganistan’a her an yeniden dönebilmek için yüz binlerce ABD işbirlikçisi komşu ülkelere konuşlandırıldı. Bu genç ve savaşçı kitle üzerinden yakın zamanda “Özgür Afganistan Ordusu” kurulursa, kimse için sürpriz olmamalı.
Afganistan’da istikrarsızlık bitmedi, yeni başlıyor ve dünyanın yeni Suriye bataklığı Afganistan olacak.
