EDEBİYATIN HASTA ETTİKLERİ
-AYDIN-
İnsan neden yazar?
Unutmamak için mi, unutulmak istemediğinden mi? Yoksa yaşadıklarının yalnızca yaşanmış olmasına razı gelemediğinden mi?
Bazı insanların başına “edebiyat” diye bir şey geliyor. Önce kitapları okuyorlar, sonra kitaplar onları okumaya başlıyor. Bir süre sonra kimin kimi yazdığı da belli olmuyor.
Enrique Vila-Matas’ın “Montano Hastalığı” adlı eseri böyle bir rahatsızlığın kitabı.
Romanın merkezinde yazamaz hale gelen Montano ve edebiyatla hayat arasındaki sınırı kaybetmiş bir anlatıcı var. Biri kelimelerden mahrum, diğeri kelimelerin istilası altında…
Ne tuhaf! İnsan bazen söyleyecek hiçbir şey bulamadığı için susuyor, bazen de söyleyecek çok şeyi olduğu için. Kitap yalnızca edebiyat tutkusunu değil, insanın kendine ne kadar ait olduğunu da sorgulatıyor. Düşünüyorum da hangimiz bütünüyle kendimiziz? Annelerimizin cümlelerini kullanıyor, babalarımızın suskunluklarını taşıyoruz. Çocukken duyduğumuz bir sözü yıllar sonra kendi düşüncemiz sanıyoruz. Okuduklarımız da buna eklenince içimizde kalabalık bir mahalle oluşuyor.
Bellek de bu mahallenin muhtarı. Kimi kaydediyor, kimi siliyor. Bazılarını hiç yaşamamışız gibi gösterirken bazılarını defalarca yaşatıyor. Enrique Vila-Matas, günlüklerle anıları, gerçekle kurmacayı birbirine karıştırıyor. Okur da anlatıcıyla birlikte bildiği yolları kaybediyor. Bu oyun zaman zaman yorucu. Hatta yazarın edebiyat bilgisini okurun sabrıyla sınadığını düşündüm.
Çünkü edebiyat yalnızca başka edebiyatlardan oluşursa hayat nereye gider?
Bir ağacın altında gökyüzüne bakmak, bir çocuğun ayakkabısına dolan kum, denizin kıyıya bıraktığı bir kozalak… Bunların mutlaka bir romana dönüşmesi mi gerekiyor?
Belki de hastalık, yaşadığımız her şeyi bir cümleye dönüştürme isteğinde başlıyor.
Oysa bazı şeyler yazıya geçince eksiliyor.
“Montano Hastalığı”, edebiyatı anlatırken onun sınırlarını da sorgulayan, alışılmış roman biçimini bozan bir kitap. Bende bıraktığı soruysa şu: Yazmak, insanın yokluğa karşı geliştirdiği bir itiraz mı, yoksa hayatı kaçırmanın başka bir yolu mu?
Kitabı kapattım. Bir süre hiçbir şey yazmamaya karar verdim.
Aklıma bir cümle geldi.
Onu da şimdi yazdım:
“Galiba hastalık bulaşıcı…”
KİTAP: Enrique Vila-Matas – Montano Hastalığı (Jaguar Yayınları, Çevirmen: Seda Ersavcı)
