BİZİM HÜZÜNLÜ SONBAHARLARIMIZ
Çukurova’nın sonbaharı; Yaşar Kemal’in edebiyatında insanın yaşam mücadelesiyle, Adana şiirinde ise kentin belleği ve geçmişe duyulan özlemle buluşuyor. Çukurova Sanat Girişimi (ÇSG) ile Son Baskı iş birliğinde düzenlenen “Çukurova Sonbaharında Edebiyat” panelinde, bir mevsimin doğada, edebiyatta ve insan yaşamında bıraktığı izler ele alındı. Panel, ÇSG’nin YouTube kanalı üzerinden canlı olarak da izleyicilerle buluştu.
Her coğrafyanın kendine özgü bir mevsim dili var. Çukurova’da sonbahar, sararan yaprakların ve serinleyen havanın ötesinde; hasadın, göçün, geçim mücadelesinin, hatıraların ve hüznün de mevsimi. Toroslardan ovaya doğru yayılan serinlik, yağmurla değişen toprağın kokusu ve doğanın renkleri, edebiyatın anlatım dünyasında başka anlamlar kazanıyor. Kimi zaman bir köylünün kış yaklaşırken duyduğu kaygıda, kimi zaman bir şairin geçmişe dönük özleminde, kimi zaman da bir yazarın yaşamındaki kırılmalarda karşılık buluyor.
Çukurova Sanat Girişimi (ÇSG) ile Son Baskı iş birliğinde, 24 Ekim Cumartesi günü Yazarlarevi’nde düzenlenen “Çukurova Sonbaharında Edebiyat” panelini Son Baskı Editörü Başar Şeker yönetti. Edebiyat öğretmenleri ve Son Baskı yazarları Selim Savaş Karakaş, “Yaşar Kemal Edebiyatı ve Sonbahar”; Soner Eşberk ise “Türk Şiirinde Adana ve Sonbahar” başlıklı sunumlarıyla Çukurova’nın doğasını, insanını ve kültürel belleğini edebiyat üzerinden değerlendirdi.
HER COĞRAFYANIN KENDİNE ÖZGÜ BİR MEVSİM DİLİ VAR
Panelin açılışında konuşan Başar Şeker, etkinliğin Son Baskı ile ÇSG iş birliğinde düzenlenen ikinci buluşma olduğunu vurguladı. Çukurova’nın sonbaharının kendine özgü yanlarına dikkat çeken Başar Şeker, mevsimin edebiyata nasıl yansıdığı sorusunu gündeme taşıdı.
“Sonbahar, her yerde aynı yaşanmıyor. Her coğrafyanın kendine özgü bir mevsim dili var” diyen Başar Şeker, Çukurova’nın sonbaharını sararan yapraklar, yağmurla değişen toprak kokusu, Toroslardan ovaya süzülen serinlik ve doğanın yavaş yavaş değişen renkleriyle anlattı. Ardından şu soruları yöneltti:
“Peki, bütün bu güzellikler edebiyata nasıl yansıyor? Bir yazarın anlatısında doğa nasıl bir yer tutuyor? Bir kentin sokakları, insanları ve mevsimleri şiirin dizelerine nasıl giriyor? Bugün bu soruların izini süreceğiz.”
Başar Şeker’in konuşmasının ardından panele geçildi.
YAŞAR KEMAL’İN EDEBİYATINDA SONBAHAR VE İNSANIN YAŞAM MÜCADELESİ
Selim Savaş Karakaş, “Yaşar Kemal Edebiyatı ve Sonbahar” başlıklı sunumunda sonbaharı yalnızca takvimdeki bir mevsim ya da doğanın renk değiştirdiği bir dönem olarak değerlendirmedi. Yaşar Kemal’in eserlerinde sonbaharın; insanın yaşam mücadelesi, kayıplar, ayrılıklar, çaresizlik ve dönüşümle iç içe geçen anlamlarına dikkat çekti.
Yaşar Kemal’in anlatılarında doğanın, insanın yaşadığı değişimlerden bağımsız düşünülemeyeceğini belirten Selim Savaş Karakaş, Çukurova’nın sarı sıcağından sonbaharın serinliğine geçişi, insanın iç dünyasındaki kırılmalarla birlikte ele aldı. Doğa, bu anlatılarda yalnızca olayların geçtiği bir arka plan değil; insanın acılarını, yaşlanmasını, umutlarını ve mücadelesini yansıtan canlı bir unsur olarak beliriyor.
Çukurova’da pamuk hasadının ardından boşalan tarlalar, yorgun ova, sarı ve kahverengi tonlar, ilk sonbahar yağmurları ve çamur, bu mevsimin edebi görüntüleri arasında yer alıyor. Ancak hasadın sona ermesi, bölgede emek veren insanlar için rahatlama anlamına gelmiyor. Kış yaklaşırken pamuk işçilerinin, Yörüklerin ve köylülerin barınma, geçim ve hastalık gibi sorunları daha belirgin hale geliyor. Böylece sonbahar, doğanın değişiminin yanında insanın yaşam koşullarını da görünür kılıyor.
Selim Savaş Karakaş, Yaşar Kemal’in Dağın Öte Yüzü üçlemesini oluşturan “Ortadirek”, “Yer Demir Gök Bakır” ve “Ölmez Otu” romanları üzerinden, pamuk işinden eli boş dönen Yalak köylülerinin kış korkusunu ve yaşam mücadelesini değerlendirdi. Sert rüzgârlar, çıplak ağaçlar ve sisli dağlar, köylülerin içine düştüğü çaresizliği derinleştirirken insanların tutunacak bir dayanak arayışı da anlatının önemli unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
“İnce Memed” romanındaki sonbahar imgeleri de sunumun dikkat çeken başlıkları arasındaydı. Toroslardan esen rüzgâr, dökülen meşe yaprakları ve bulutlu gökyüzü, doğanın değişimini yansıtırken dağa çıkış, ayrılık, yalnızlık ve başkaldırı gibi temalarla da ilişki kuruyor.
Selim Savaş Karakaş, “Kuşlar da Gitti” üzerinden ise insanın doğaya müdahalesine dikkat çekti. Göçmen kuşların yakalanıp satılması ve ardından sevap kazanmak amacıyla serbest bırakılması etrafında şekillenen anlatı, insanların kendi çıkarları doğrultusunda doğanın döngüsünü bozmasını sorguluyor. Böylece sonbaharın doğal ritmi, insanın doğayla kurduğu ilişkinin ve ekolojik sorumluluğun da bir parçasına dönüşüyor.
YAŞAR KEMAL’İN YAŞAMINDAKİ SONBAHARLAR
Selim Savaş Karakaş’ın sunumunu farklılaştıran önemli noktalardan biri, Yaşar Kemal’in eserlerindeki sonbahar imgelerinin yanı sıra yazarın kendi yaşamındaki kırılma noktalarını ve kayıpları da ele almasıydı.
Yaşar Kemal’in çocukluk yıllarında yaşadığı travmalardan babası Sadık Efendi’nin öldürülmesine tanıklık etmesine, Çukurova’daki emek ve mücadele yıllarından İstanbul’a uzanan yaşam yolculuğuna kadar pek çok dönüm noktası üzerinde duruldu. Çocuklukta yaşadığı zorlukların, uzun yıllar devam eden kekemeliğinin ve halk kültürüyle kurduğu ilişkinin yazarın dünyasının oluşumundaki yeri değerlendirildi.
Selim Savaş Karakaş, Yaşar Kemal’in 1950’de Kozan Cezaevi’nde yaşadığı süreci, 1951’de İstanbul’a gidişini ve 1955’te “İnce Memed”in yayımlanmasıyla edebiyat yaşamında açılan yeni dönemi de bu yaşam öyküsünün önemli durakları arasında ele aldı. Yazarın eşi Thilda Kemal’in 2001’deki ölümünün yarattığı kayıp duygusuna da değindi.
Bu anlatı çerçevesinde sonbahar, yalnızca doğanın değişimini ifade eden bir mevsim olmaktan çıktı; insan yaşamında iz bırakan kayıpların, ayrılıkların ve dönüm noktalarının simgesine dönüştü. Yaşar Kemal’in yaşamındaki acılarla eserlerinde öne çıkan insan sevgisi, adalet arayışı ve doğa tutkusu arasındaki ilişki, sunumun temel değerlendirme başlıklarından birini oluşturdu.
HAZANLA HASAT ARASINDA: TÜRK ŞİİRİNDE ADANA VE SONBAHAR
Soner Eşberk ise “Türk Şiirinde Adana ve Sonbahar” başlıklı sunumunda sonbaharın dünya şiirinde ve Türk şiirinde nasıl anlamlandırıldığını ele aldı. Hüzün, fanilik, hatırlama, özlem ve olgunlaşma gibi kavramların mevsimin şiirsel karşılıkları arasında yer aldığını belirten Soner Eşberk, Çukurova’nın sonbaharını diğer coğrafyalardan ayıran özelliklere dikkat çekti.
Sonbahar, dünyanın pek çok şiir geleneğinde hüzün ve kayıpla ilişkilendirilirken Çukurova’da farklı bir anlam katmanına daha sahip: Hasat ve bereket… Pamuk ve narenciye üretimi, Seyhan Nehri, geniş ova, yağmur ve mevsimsel göçler, bölgenin sonbahar algısını biçimlendiriyor. Bu nedenle Çukurova’da sonbahar, bir yandan bitişi ve hüznü, diğer yandan emeğin karşılığını ve üretimin bereketini çağrıştırıyor.
Soner Eşberk, Karacaoğlan ve Dadaloğlu’ndan Cumhuriyet dönemi şairlerine uzanan bir çizgide, doğanın ve coğrafyanın şiire yansımalarını değerlendirdi. Karacaoğlan’ın şiirlerinde doğayla insan duyguları arasındaki ilişkiyi, Dadaloğlu’nun “Kalktı Göç Eyledi Avşar Elleri” şiirinde ise Toroslar ile Çukurova arasındaki göçün izlerini ele aldı.
Bu göç hareketi, yalnızca bir yer değiştirme olarak değil; geçim, özgürlük, tarih ve yaşam mücadelesiyle bağlantılı bir olgu olarak değerlendirildi. Böylece mevsimlerin değişimiyle bölgenin toplumsal ve kültürel tarihi arasında bir bağ kuruldu.
ADANA, ŞİİRDE BİR KENTTEN FAZLASI
Arif Nihat Asya, Yaşar Kemal ve Ali Püsküllüoğlu’nun şiirlerinde Adana’nın nasıl yer bulduğu da Soner Eşberk’in sunumunun önemli başlıkları arasındaydı. Bu şiirlerde kent, yalnızca coğrafi bir mekân olarak değil; çocukluk anıları, geçmiş, özlem ve kültürel bellekle birlikte ele alındı.
Yaşar Kemal’in “Seyhan” şiiri üzerinde duran Soner Eşberk, Ali Püsküllüoğlu’nun “Adana” şiirini de kente duyulan bağlılık ve geçmişe özlem bağlamında değerlendirdi. Yaz mevsiminin canlılığıyla sonbaharın solgunluğu arasındaki karşıtlığın şiirlerdeki yansımalarına dikkat çekti.
Bu yaklaşımda Adana, yalnızca şiire konu olan bir kent değil; hatıralarla korunan, özlemle yeniden kurulan bir dünya olarak beliriyor. Coğrafyanın şiire taşıdığı sesler, renkler ve imgeler, kentin geçmişini ve insanın yaşadığı yerle kurduğu bağı da yaşatıyor.
Soner Eşberk’in değerlendirmeleri, Çukurova’nın sonbaharını yalnızca doğanın değişimi üzerinden değil, kentin belleği ve kültürel birikimi üzerinden de okumaya olanak sağladı. Böylece şiir, bir coğrafyanın yalnızca görünüşünü değil, o coğrafyada yaşayan insanların duygularını ve hatıralarını da taşıyan bir anlatım alanı olarak öne çıktı.
SORULARLA DERİNLEŞEN EDEBİYAT BULUŞMASI
Sunumların ardından gerçekleştirilen soru-cevap bölümünde, konuşmacıların ele aldığı konular katılımcılarla birlikte etraflıca değerlendirildi. Yaşar Kemal’in eserlerinde doğa ve insan ilişkisi, Çukurova’nın mevsimlerinin edebiyata yansımaları ve Adana’nın şiirdeki yeri üzerine yapılan değerlendirmeler, panelin tartışma alanını genişletti.
Programın sonunda Selim Savaş Karakaş ve Soner Eşberk’e katkılarından dolayı teşekkür belgeleri ve plaketleri ÇSG Kurucusu Çetin Yiğenoğlu ve Son Baskı Editörü Başar Şeker tarafından sunuldu.
ÇSG ile Son Baskı’nın ortaklaşa düzenlediği panel, iki farklı edebi yaklaşım üzerinden aynı coğrafyanın mevsimle kurduğu ilişkiyi ortaya koydu. Yaşar Kemal’in eserlerinde insanın yaşam mücadelesiyle birleşen sonbahar, Adana şiirinde kentin belleği, göç, hasat ve geçmişe duyulan özlemle buluştu. Çukurova’nın sonbaharı böylece yalnızca yaprakların sarardığı bir mevsim değil; doğanın, insanın ve edebiyatın ortak hafızasında yer eden çok katmanlı bir anlatı olarak ele alındı.
KONUŞMACILARIN EDEBİYAT ÇALIŞMALARI
Selim Savaş Karakaş, edebiyat öğretmeni ve Son Baskı yazarıdır. Şiir, roman, deneme ve hikâye türlerinde eserler veren Selim Savaş Karakaş’ın “Bir Kayan Güneşle Yıkanır Hüzün”, “Deprem”, “Bunalım”, “Aşkın Gizemi”, “Nikbin” ve “Kalbini Bırak da Git” adlı kitapları bulunuyor.
Soner Eşberk, edebiyat öğretmeni ve Son Baskı yazarıdır. Roman, öykü ve yazı türlerinde edebi çalışmalarını sürdüren Soner Eşberk’in 2014 yılında yayımlanan “Düşleri Çamurdan Adam” adlı bir romanı bulunuyor. Öykü ve yazıları çeşitli edebiyat dergilerinde yayımlanıyor.
